"Το μυαλό του παιδιού δεν είναι δοχείο που πρέπει να το γεμίσεις αλλά φωτιά που πρέπει να την ανάψεις".
Πλούταρχος

Φράσεις με βυζαντινή προέλευση

Πάρα πολλές λέξεις και φράσεις που χρησιμοποιούμε σήμερα έχουν την καταγωγή τους στην Βυζαντινή εποχή. Παρακάτω θα δούμε  πόσες λέξεις και φράσεις χρησιμοποιούμε σήμερα σχετίζονται με ένα είδος τιμωρίας της Βυζαντινής περιόδου, την ΔΙΑΠΟΜΠΕΥΣΗ.



Στο Βυζάντιο τους κλέφτες, τους δειλούς, τους μέθυσους, τους μοιχούς, (αυτούς που απατάγαν τους συζύγους τους), τους προδότες και άλλους, είτε ήταν απλοί πολίτες είτε εξέχουσες προσωπικότητες, τους διαπόμπευαν. 
Η διαπόμπευση ήταν περιαγωγή του τιμωρουμένου συνηθως καθισμενου αναποδα σε ενα γαιδαρο. 
Η περιαγωγη αυτη λεγονταν και συγυρισμα. Η εκφραση 'θα σε συγυρίσω' σημαινει θα σε διαπομπευσω-τιμωρήσω και οχι 'θα σε τακτοποιησω' οπως πιστευουν οι περισσοτεροι. Στο μεσαιωνα και ιδιαιτερα στην Κρητη λεγονταν και γιβεντισμα (κατα Ανδ. απο το γαλλικο μεσαιωνικο gibet=σταυρος, ενω κατα Ξανθ απο το τουρκικο güvenmek=εξευτελίζω ) πρβλ. γιβεντισμένη 
Η διαπόμπευση σε πλατείες και δρόμους ήταν από τα πιο αγαπημένα θεάματα των βυζαντινών.Είναι αυτό που λέμε "είδα τις πομπές σου", και ο χαρακτηρισμος καποιου ως "μπομπή"

Πράξη πρώτη: Τα Προκαταρτικά 
Η διαπομπευση ειχε νομικο ερισμα. Οι ποινες που προεβλεπαν οι Νεαρες του Ιουστινιανου και που τις βρισκουμε και στην Εξάβιβλο του Αρμενοπούλου αναφεραν : "τυπτομενος και κουρευομενος, εξοριζεσθω" [Αρμ passim] αλλα και [Αρμ 350] "κουρά και πομπή σοφρωνιζεσθαι" . 
Η καμπανα της εκκλησιας σημαινε για την συγκεντρωση του πληθους (πρβλ. του "βαρεσαν, ή του εριξαν, καμπανα"). Πολλες φορες η κληση για συγκεντρωση του φιλοθεάμονος κοινου γινοταν με βουκινο ('το εκανε βουκινο'). Το βούκινο ήταν ένα είδος σάλπιγγας από κέρατο βοδιού.
Η πρώτη πραξη της "τελετής" διαπόμπευσης ήταν το κούρεμα, το οποίο ήταν πολύ μεγάλη προσβολή για τον ένοχο. Το «κουρεύω» οι βυζαντινοί το έλεγαν και «κουράζω». Είναι συνηθισμένη η φράση: "τον τάδε εκούρασαν μοναχόν". 
Η διαπόμπευση εκτός από εξευτελιστική διαδικασία ήταν και ιδιαίτερα κοπιώδης γιατί τον τιμωρημένο, κατα τη διάρκεια της "τελετής", τον χτυπούσαν κιόλας. Απο τότε το «κουράζω» έγινε συνώνυμο του «καταπονώ». 
Από κει βγαίνουν και οι φράσεις «Άντε να κουρεύεσαι» ή «Αστον να κουρεύεται» που σημαίνουν ότι κάποιος είναι τόσο αχρείος ώστε του αξίζει το κούρεμα (δηλ. η διαπόμπευση). Ο τιμωρημενος γινοταν σαν " κουρεμενο γιδι"' ή "κουρόγιδο" που αργοτερα ματατράπηκε σε κορο(γ)ιδο> και μετα σε "κοροϊδο" . 
Όταν ο ένοχος είχε διαπράξει πολύ μεγαλύτερο παράπτωμα, όπως συνομωσία κατά του Αυτοκράτορα ή προδοσία, τότε πριν την «πομπή» του τον τύφλωναν. Δηλαδή είχε και μούτζες (βλ. Παρακατω) και τύφλες. 
Με μια λέξη ήταν «μουρτζότυφλος» ή «μούρτζουφλος» (Παρατσούκλι και του Αυτοκράτορα Αλέξιου Ε' Δούκα επειδη τα ματια του ηταν βαθειά μεσα στις κογχες τους και σκεπαζονταν με πυκνα φρυδια και τον εκαναν να μοιαζει με τυφλωμένο. Ισως και να ηταν αξιος του ονοματος ).Συνήθως και τωρα οταν μουντζωνουμε λεμε προς ενίσχυση "Τυφλα!" ή "Τυφλα στά μάτια σου!". Η εκφραση δεν κοιτάς την τυφλα σου (δηλ . τις δικες σου μπομπές=ντροπές) μοιαζει κυριολεκτικα οξύμωρη. Με την παραπανω μεταφορικη εννοια ομως ειναι απολυτως λογικη. 
Διακοσμηση του τιμωρουμενου γινοταν με κουδουνια (κυπριά από τα προβατα) και απο κει υπαρχει η εκφραση " τον πηραν με της μπομπης τα κουδουνια" ή  "του κρέμασαν κουδούνια". Θυμηθειτε και αντιστοιχα αποκριατικα ντυσιματα στα χωριά οπου κουδουνια κρεμασμενα στο λαιμο αυξανουν την γελοιοτητα. 
Το λεγομενο ασθενες φυλο ειχε μεγαλυτερο ποσοστο συμμετοχης στις διαπομπευσεις , ιδιως λογω της μοιχειας. 
Ετσι η διαπομπευθεισα ονομαζονταν μπομπεμενη ή βαρύμπομπη ( Το αττικο τοπωνυμιο " Βαρυμπόμπη" πιθανόν να δοθηκε απο καποια τετοια δυστυχισμενη που αποφασισε μετα την διαμπομπευση να καταφυγει στην ερημιά ως κοινωνικως αποβλητη). 
Η διαπομπευση της μοιχαλίδας φαινεται οτι επεζησε και μετα την πτωση του Βυζαντιου και την Τουρκοκρατία. 
Αλλη ηπιοτερη ποινη ήταν το σημάδεμα με πυρωμενο σιδερο (δια πυρος και σιδηρου). Ο τιμωρούμενος εκαυτηριάζετο για τήν διαγωγη του ή συμπεριφορά του. Λεξη που την χρησιμοποιουμε και σημερα. Μια πιο σπανια εκφραση (Βλ. Π.Δελτα: "Ο Τρελαντώνης") "μουτρο για σιδέρωμα" και ισως και το σκετο μουτρο να εχουν τη ριζα τους σε αυτη την μορφη τιμωριας. 
Αλλες ποινές που προηγουντο της διαπομπευσης ηταν η ρινοκοπία (κοψιμο της μυτης) (πρβλ. Επωνυμα Ασημομύτης και Κηρομύτης που παιρναν οι ρινοτμητοι επειδή αντικαθιστουσαν αργότερα με τεχνητή την κομμενη μυτη τους). 

Πράξη δεύτερη - Διαδικασία. 
Για να διασκεδάσουν το κοινό που παρακολουθούσε τη διαπόμπευση και να γελοιοποιήσουν τον τιμωρούμενο, άλειφαν το πρόσωπό του με ένα είδος καπνιάς (φούμο), την «ασβόλη». Τον «αποσβόλωναν». Το ρήμα «αποσβολώνω» είναι αντίστοιχο του αρχαίου «προπηλακίζω».Σχετικές φράσεις το "έμεινε αποσβολωμένος", "έφυγε αποσβολωμένος" κ.λ.π. 
Η διαπομπευση γινοταν στα φόρα δηλ. στις αγορές (απο το Λατινικο forum και πληθυτικος fora) αλλα και στο αμαφιθεατρο-ιπποδρομο, και στους δρομους και τις πλατειες. 
Δεν βγαζουμε λοιπον κατι (πχ. απλυτα) ή ανθρωπο στη φόρα αλλα "στα φόρα". Επομένως η συνηθισμενη εκφραση "θα τα βγαλω ολα στη φορα" ειναι λαθος. 
Κατα το συγυρισμα ο διαπομπευομνος καθονταν αναποδα σε γαιδαρο και οι φιλαθλοι του πετουσαν περιττωματα ζωων και παλαια ρακη (πατσαβούρες). Γινοταν μια διακωμωδηση της γαμηλιας τελετης οπου χορευαν οι θεατες το χορο των μανδηλιων (εκφραση:της μπομπης τα μαντηλια) Ο κουρεμενος διαπομπευομενος (κουτρούλης =με κούτρα-κεφάλι ως τρουλος) ηταν ο γαμπρος., και η ολη "παρασταση" λεγονταν του κουτρουλη ο γαμος. Οι σοβαρες διαμπομευσεις μεγαλοσχημων γινοταν στο (αμφι)θεατρο. 
Ο διαπομπευομενος τοτε λεγαν οτι εθεατριζετο. Γιναμε "θεατρο" σημαινει: "βγηκαμε στο αμφιθεατρο" δηλ. ρεξιλευτηκαμε. 
Την «ασβόλη» την έλεγαν και «μούτζα» που σημαίνει μουντό χρώμα αλλά και παλάμη μουτζουρωμένη από στάχτη. Προέρχεται ίσως από το «μούζα = μαυρίλα» ή από το μούντα, μουντός.Την ασβόλη την έπιαναν με όλη την παλάμη και την άλειφαν στο πρόσωπο με ανοιχτά τα δάχτυλα. Έτσι προέκυψε, η παλάμη με ανοιχτά δάχτυλα, να είναι υβριστική χειρονομία.Σχετικές φράσεις είναι «κοίτα μη με μουτζουρώσεις = κοίτα μη με προσβάλεις» ή «έφυγε μουτζουρωμένος= έφυγε ντροπιασμένος» 
Οσοι την γλυτωναν, οι αθωούμενοι, εβγαιναν (απο το δικαστηριο) ασπροπροσωποι.

πηγή: http://arkoleon.blogspot.com

1 σχόλια:

Αποκριατικα είπε...

Καλά αυτό το είδος του blog με όμορφες εικόνες είναι πραγματικά αξίζει να ψάχνουν για, καλές φωτογραφίες για τους επισκέπτες και μια αξία για εσάς, όπως θα δείξει σίγουρα την ποιότητα. Είναι καλό να έχουμε αυτά τα είδη της μόδας γύρω για να κρατήσει τη ροή σταθερή. Κάνοντας αυτούς που πραγματικά μπορούν να κάνουν τα πράγματα στο μέλλον, καλή δουλειά!

Δημοσίευση σχολίου

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...

ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ

ΣΥΝΟΛΙΚΕΣ ΠΡΟΒΟΛΕΣ ΙΣΤΟΛΟΓΙΟΥ

Χάρης Λεμονιάς 2010. Από το Blogger.